Legendy Orłowa i Kolibek

Legendy Orłowa i Kolibek. Relacja ze spaceru

Zaczynamy od Orłowa.

Dawna nazwa Orłowa to Adlerhorst (niem. adler – orzeł). Wokół genezy nazwy toczą się spory. Podobno 6 stycznia 1666 roku (3 Króli) dwa orły walczyły ze sobą w tych rejonach, po czym wpadły do wody. Stąd nazwa, ale to tylko legenda.

W przewodniku po uzdrowiskach i kąpieliskach polskich tak można było przeczytać w roku 1928: Orłowo nad Morzem, należące do dóbr Kolibek, w pobliżu Góry Orłów (zwanej też Górą Gołębią). W tymże przewodniku reklamowały się pierwszorzędny pensjonat Mewa, pensjonat Czerwony Dwór – willa, w której zaznać można przyjemny i tani wypoczynek, a także dom kuracyjny spółki Wody Morskie Orłowo, w którym urządzane są koncerty, dancingi, znana jest kuchnia a ceny umiarkowane. W Orłowie znajdowały się wówczas dwa hotele, pięć pensjonatów i kilkanaście dworków, a ponadto kwatery w checzach kaszubskich rybaków. W 1927 roku  przebywało tutaj 2000 letników!

Główną arterią Orłowa jest ul. Orłowska, niegdyś ul. Bohaterów Stalingradu. Pod nr 15 był słynny Czerwony Dwór – po wojnie – U Maxima. Nieopodal znajduje się Zespół Szkół Plastycznych – wcześniej siedziba na Kamiennej Górze. Budynek to dawny zajazd Adlera. Uczyli się tam Stefan Chwin i Magdalena Abakanowicz.

Towarzystwo Przyjaciół Orłowa swoją siedzibę ma w Domku Żeromskiego, pisarz spędzał tam lato 1920 roku. Powstały tu opowieści Sambor i Mestwin, a także zarys „Wiatru od morza”.

Mijamy miejsce, gdzie kiedyś było stare molo – nowe ma 180 m.

Odwiedzamy pomnik Chrystusa Króla Błogosławiącego Morze. Pomnik został ufundowany przez miejscowych rybaków i poświęcony 3 maja 1924 roku. Figura zaginęła podczas wojny, a odbudowano ją w roku 2004.

Promenadą Królowej Marysienki, która powstała przed wojną, kierujemy się w stronę Kolibek. Znajduje się tutaj pomnik upamiętniający Generała Gustawa Orlicz-Dreszera. 16 lipca 1936 roku zginął w katastrofie lotniczej. Tablica powstała w 1999 roku z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Orłowa. Generał zginął, ponieważ chciał powitać swoją żonę, która wracała na pokładzie Batorego (lub Piłsudskiego) z Nowego Jorku. Batory i Piłsudski to jednostki bliźniacze, różne źródła podają różne informacje. Gustaw Orlicz-Dreszer został pochowany 20 lipca 1936 na Cmentarzu Marynarki Wojennej na Oksywiu w Gdyni, jako pierwszy pogrzebany tam zmarły. W uroczystościach pogrzebowych uczestniczyli najwyżsi przedstawiciele władz cywilnych i wojskowych na czele z Prezydentem RP Ignacym Mościckim i marsz. Edwardem Śmigłym-Rydzem. Generał Orlicz-Dreszer nie był katolikiem, zaistniał problem z organizacją nabożeństwa pogrzebowego. Proboszcz parafii oksywskiej zarzekał się bowiem, że nie wpuści za bramę kościoła grzesznika, rozwodnika i innowiercy. W związku z tym oficerowie biorący udział w uroczystości, postanowili wcześniej wymontować z kościoła drzwi. 16 lipca 1939 szczątki generała zostały przeniesione do Mauzoleum gen. Gustawa Orlicz-Dreszera w Gdyni.

Mieszkańcy Orłowa w czasie II Wojny Światowej byli wysiedlani jako pierwsi mieszkańcy Gdyni. Na ich miejsce wprowadzali się dygnitarze partyjni i wojskowi.

KOLIBKI

Kolibki (kaszb. Kòlibczi, niem. Koliebken) – osiedle w Gdyni, w dzielnicy Orłowo położone nad potokiem Kolibkowskim.

Są trzy symbole Kolibek: orzeł, lipa zwana drzewem wolności, zasadzona w 1923 roku, oraz nieistniejący już kościółek św Józefa. Nazwa nawiązuje do wgłębienia terenu, przypominającego kolebkę, kołyskę.

Dawna własność cystersów oliwskich pod nazwami „Colybka” i „Kolebki”, w okresie późniejszym własność rycerska i szlachecka. Majątek kolibkowski był własnością znanych rodów szlacheckich, m.in. Wejherów, Radziwiłłów, Ostromeckich, Sobieskich i Przebendowskich. Właścicielem majątku kolibskiego po śmierci króla Sobieskiego stała się królowa Marysieńka (w parku znajduje się się m.in. „Dąb Marysieńki” i „Grota Marysieńki”). W 1720 syn Jana III Sobieskiego, Jakub Ludwik Sobieski, sprzedał dobra kolibkowskie wojewodzie Piotrowi Przebendowskiemu. Przez krótki okres, około lat 1814-1831, właścicielem dworu był również konsul brytyjski w Gdańsku baron Alexander Gibson. W okresie trwania zaboru pruskiego majątek stał się własnością pruską. Ostatnim prywatnym właścicielem dworu został po I wojnie światowej Witold Kukowski (jego imię nosi nadmorska aleja spacerowa w Kolibkach).

Grota Marysienki

Pawilon został zbudowany w połowie XIX wieku. Znajduje się tuż przy brzegu morskim zobacz na mapie Gdyni, na wysokości około 40 metrów. Miejsce jest owiane legendą. Głosi ona, że w tym miejscu Jan III Sobieski wraz z królową Marią Kazimierą de la Grange d’Arquien odpoczywali po zwycięstwie pod Wiedniem. Wcześniej królowa nazywana Marysieńką miała tu wyczekiwać powrotu męża.

Choć historycy już dawno podważyli fakt, że grota jest spuścizną po parze królewskiej, miejsce zostało nazwane od pseudonimu władczyni „Grotą Marysieńki” i stało się jedną z atrakcji turystycznych przedwojennego Orłowa.

Zespół dworsko-krajobrazowy

W okolicy dworu znajdowały się nieistniejące już obiekty karczmy z XV wieku, cegielni (z wyprodukowanych cegieł wybudowano wiele gmachów m.in. w Gdańsku), hamerni, młyna zbożowego i papierni. Dzisiejsze budynki przydworskie pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku i są otoczone Parkiem Marysieńki o założeniu barokowym z kilkusetletnim drzewostanem. W lipcu 1946 majątek przejęło państwo. W zabytkowym dworze zakwaterowano rodziny, a w parku powstała kotłownia, szklarnia i szkółka ogrodnicza. Dwór jest siedzibą gdyńskiej Straży miejskiej.

Kościół pw. św. Józefa w Kolibkach

Kościół został zbudowany w 1763 przez generała Józefa Przebendowskiego, w założeniu fundacyjnym powiązany bezpośrednio z Kalwarią Wejherowską. Fundator zamierzał założyć przy nim franciszkański klasztor kapucynów. W kościele tym, zburzonym późną jesienią 1939 przez niemieckich okupantów podczas drugiej wojny światowej, znajdował się gotycki obraz „Matki Boskiej Piaseckiej” z początku XVI wieku (prawdopodobna darowizna królowej Marii Kazimiery). Jedyną pozostałością po kościele jest fragment dawnego cmentarza przykościelnego. Kościół stał 175 lat. W 1999 roku Towarzystwo Przyjaciół Orłowa wykonało murowany obrys zniszczonego kościoła.

We wrześniu 1939 na pozycjach pod Kolibkami prowadził ciężkie walki obronne 2 Morski Pułk Strzelców. Przy alei Zwycięstwa znajduje się „Pomnik Obrońców Gdyni 1939” – umiejscowiony na tarasie widokowym, z którego rozpościera się widok na Zatokę Gdańską.